ბიბლიოთეკა

Plagiarus გამტაცებელი, მაცდური, მძარცველი

ახ.წ. 80 წელი, რომის იმპერია. პოეტმა მარციალმა შეიტყო, რომ სხვა პოეტი, ფიდენტინუსი, კითხულობს მის ნამუშევრებს და ითვისებს მათ. სასამართლოსთვის მიმართვის ან რაიმე სამართლებრივი საშუალების გამოყენების შეუძლებლობის გამო, მარციალმა დაწერა ლექსების სერია ფიდენტინუსზე, რათა შეექმნა მის წინააღმდეგ მიმართული სატირა (diss track). საინტერესოა, რომ ავტორს ძირითადად გადახდის არარსებობა აწუხებდა.

21-ე საუკუნე. პლაგიატზე ყურადღება გამახვილებულია ავტორობასა და ორიგინალურობაზე. არ მოახდინოთ პლაგიატი, პატივი ეცით სხვებს და თქვენს შრომას!

აკადემიური კეთილსინდისიერება არის სამეცნიერო საქმიანობის განხორციელება ღია, პატიოსანი და პასუხისმგებლიანი გზით Penn State პენსილვანიის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (აშშ).

მოკლედ შეგახსენებთ აკადემიური კეთილსინდისიერების ძირითად ღირებულებებს:

პატიოსნება: მიაგეთ პატივი ნამუშევრის მფლობელს წყაროს მითითების სახით, აღიარეთ და პატივი ეცით მათ ცოდნას.

სამართლიანობა: იყავით ობიექტური და მიუკერძოებელი.

პატივისცემა: პატივი ეცით ავტორებს და მათ საავტორო უფლებებს; ეს შეიძლება გამოიხატოს სასწავლო პროცესისადმი სერიოზული დამოკიდებულებით და უკუკავშირის მიწოდებით.

პასუხისმგებლობა და გამბედაობა: იყავით სანდო და საიმედო, აიღეთ პასუხისმგებლობა და ჩამოაყალიბეთ თქვენი აზრი.

პლაგიატი თაღლითობის სპეციფიკური ფორმა, რომელიც გულისხმობს სხვისი იდეების, აზრებისა და ინტელექტუალური საკუთრების მითვისებას.

ქვემოთ წარმოდგენილია პლაგიატის ყველაზე გავრცელებული ფორმები:

Clone (კლონი): შინაარსის კოპირება და ჩასმა (Copy-Paste).

CTRL-C: ერთი წყაროს ტექსტის მნიშვნელოვანი ნაწილების გადმოტანა ცვლილებების გარეშე.

CTRL-F: წყაროს შინაარსის შენარჩუნება, მაგრამ საკვანძო სიტყვებისა და ფრაზების ჩანაცვლება.

Remix (რემიქსი): რამდენიმე წყაროდან აღებული ტექსტების კომბინაცია.

Recycle (გადამუშავება): ავტოპლაგიატი უკვე გამოქვეყნებული ან წარდგენილი მონაცემების ხელახლა გამოქვეყნება.

Hybrid (ჰიბრიდი): სწორად ციტირებული წყაროების კომბინაცია, თუმცა კოპირებული მონაკვეთები არ არის ციტირებული.

Mosaic (მოზაიკა): გაერთიანებულია მრავალი წყაროს მონაცემები.

404 Error (შეცდომა 404): ციტირებულია არარსებული წყაროები ან მითითებულია არასწორი ინფორმაცია წყაროების შესახებ.

RSS Feed: წყაროები სწორად არის ციტირებული, თუმცა ნამუშევარი არ არის ორიგინალური.

Re-Post (გადაპოსტვა): ციტირება სწორია, თუმცა ნამუშევარი ძალიან ჰგავს წყაროს ორიგინალურ სიტყვებს და/ან სტრუქტურას.

Data Plagiarism (მონაცემთა პლაგიატი): მონაცემთა ფალსიფიკაცია ან ფაბრიკაცია, სხვა ავტორების ნამუშევრების არასათანადო მითვისება.

Software-Based Text Modification (პროგრამული ტექსტის მოდიფიკაცია): შინაარსის შეცვლა პროგრამული უზრუნველყოფის (text spinner, translation engine) გამოყენებით პლაგიატის აღმოჩენის თავიდან აცილების მიზნით.

გამოიყენეთ სხვების ინტელექტუალური საკუთრება აკადემიური კეთილსინდისიერების სტანდარტების შესაბამისად! არ დაგავიწყდეთ პატივისცემა და ციტირება!

ციტირება მონიშნეთ ტექსტის ნაწილები, რომლებიც უცვლელად არის გადმოტანილი სხვა წყაროდან.

პარაფრაზირება გადმოეცით ძირითადი პოსტულატები აზრის შეუცვლელად თქვენი სიტყვებით.

შეჯამება (Summary) გააანალიზეთ და მოკლედ წარმოადგინეთ განხილული ინფორმაცია.

წყაროს მითითება ჩამოთვალეთ ყველა გამოყენებული წყარო; მაგ., წიგნები, სტატიები, ელექტრონული რესურსები, ფოტო-ვიდეო-აუდიო მასალა და ა.შ.

Recycle (გადამუშავება) უკვე გამოქვეყნებული ან წარდგენილი მონაცემების ხელახლა გამოქვეყნება; ეს განიხილება როგორც ავტო-პლაგიატი.

გადამუშავება ძირითადად აკადემიური კეთილსინდისიერების საკითხებზე ცნობიერების ნაკლებობის შედეგია.

გამოიყენეთ ციტირება თქვენი და სხვა ავტორების მონაცემების წარდგენისას!

რა არის იმის მიზეზი, რომ სტუდენტი არღვევს აკადემიური კეთილსინდისიერების პრინციპებს და სჩადის აკადემიურ გადაცდომას ან პლაგიატს?

აკადემიური კეთილსინდისიერების პრინციპი შეიძლება უგულებელყოფილი იყოს უნებლიედ ან განზრახ.

პირველ შემთხვევაში მიზეზი შეიძლება იყოს კომპეტენციის ან აკადემიური წერის უნარების ნაკლებობა. როდესაც სტუდენტს უჭირს ფორმულირება, პარაფრაზირება და ციტირება, მან შეიძლება დააკოპიროს და ჩასვას სხვა ადამიანების იდეები და განცხადებები საკუთარ ნაშრომში. მიუხედავად გამომწვევი მიზეზებისა, ასეთი ქმედება არის აკადემიური გადაცდომა და განიხილება როგორც აკადემიური კეთილსინდისიერების პრინციპების დარღვევა.

განზრახ აკადემიური გადაცდომის შემთხვევაში, სტუდენტი ინფორმირებულია და იცის პლაგიატის შესახებ, თუმცა მისი ქცევა არის განზრახული და ის სხვადასხვა მიზეზის გამო უგულებელყოფს აკადემიური კეთილსინდისიერების პრინციპებს.

აკადემიური გადაცდომა ხელს უწყობს სტუდენტის სასწავლო გზის წარუმატებლობას და უზრუნველყოფს არასასურველ აკადემიურ შედეგებს.

პატივი ეცით სხვებს და თქვენს შრომას და არ გახდეთ აკადემიური გადაცდომის მსხვერპლი!

ფალსიფიკაცია (სინონიმი ფაბრიკაცია) გულისხმობს მონაცემების არაავტორიზებულ შეცვლას, შექმნას ან მოხსენებას აკადემიური საქმიანობის პროცესში.

ფალსიფიკაციის/ფაბრიკაციის მაგალითებია:

• მონაცემების გენერირება კვლევის ჩატარების გარეშე.
• მონაცემების, დოკუმენტების, ხელოვნების ნიმუშების არაავტორიზებული მოდიფიკაცია ან ფალსიფიკაცია.
• მონაცემების, ინფორმაციისა და კვლევის შედეგების არაავტორიზებული ამოღება ანგარიშებიდან და პრეზენტაციებიდან.
• კვლევის ობიექტთან დაკავშირებული მონაცემების არასწორი წარმოდგენა, ფალსიფიკაცია.
• წყაროების განზრახ არასწორი ციტირება ფაბრიკაცია.

ფალსიფიკაცია/ფაბრიკაცია არის შედეგებისა და დასკვნების არასწორი ინტერპრეტაციის მიზეზი.

Ghost writer (აჩრდილი მწერალი) პირი, რომელიც ასრულებს დავალებას ანაზღაურების სანაცვლოდ.

სახელშეკრულებო თაღლითობა (Contract cheating) აკადემიური გადაცდომის ფორმა, როდესაც:

• სტუდენტი ქირაობს ვინმეს დავალების შესასრულებლად ანაზღაურების სანაცვლოდ.
• სტუდენტის მეგობრები ან ოჯახის წევრები ასრულებენ დავალებას მის ნაცვლად.
• თანატოლები ერთმანეთს უცვლიან დასრულებულ ნაშრომებს.
• ესე ან სამეცნიერო ნაშრომი ჩამოტვირთულია ინტერნეტიდან.

Ghost writing და Ghost authorship სახელშეკრულებო თაღლითობის სინონიმები.

არ მოახდინოთ პლაგიატი, პატივი ეცით სხვებს და თქვენს შრომას!

ტექნოლოგიების განვითარებამ უზრუნველყო ინფორმაციაზე ხელმისაწვდომობა. თუმცა, იმავე ტექნოლოგიურმა პროგრესმა გაართულა სანდო და საიმედო მონაცემების მოძიება. არასაიმედო, მიკერძოებული და მცდარი ინფორმაციის აღმოჩენა შესაძლებელია წყაროს კრიტიკული შეფასებით; რაც კოგნიტური უნარია. თითოეული მონაცემის კრიტიკული შეფასების ალტერნატივად შეიძლება განხილულ იქნას სამეცნიერო მონაცემთა ბაზების, ბიბლიოთეკების, საგანმანათლებლო და სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებების ვებგვერდების გამოყენება. ამ რესურსების გამოყენების უნარი კი ტექნიკური უნარია.

საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების გამოყენების უნარი ინფორმაციის მოსაძიებლად, შესაფასებლად, შესაქმნელად და გადასაცემად, რაც მოითხოვს როგორც კოგნიტურ, ისე ტექნიკურ უნარებს. (ALA, 2011)

პარაფრაზი სხვა ავტორის იდეის გადმოცემა საკუთარი სიტყვებით მნიშვნელობის შეუცვლელად; პარაფრაზის ციტირება სავალდებულოა.

Word spinner ტექსტის ონლაინ პარაფრაზირების აპლიკაცია; ის იძლევა ტექსტში სიტყვებისა და ფრაზების შეცვლის შესაძლებლობას, რათა თავიდან იქნას აცილებული ორიგინალთან მსგავსება და პლაგიატის აღმოჩენა.

Word spinner პოპულარულია სტუდენტებში, როდესაც ისინი არ იცნობენ აკადემიური კეთილსინდისიერების პრინციპებს და/ან არ ხარჯავენ საკმარის დროს დავალებისთვის.

Word spinner-ის გამოყენება არღვევს აკადემიური კეთილსინდისიერების პრინციპებს!

პროგრამა ChatGPT, რომელიც აგებულია ხელოვნური ინტელექტის პრინციპზე, სულ უფრო პოპულარული ხდება. ორეგონის ჯანმრთელობისა და მეცნიერების უნივერსიტეტის სამედიცინო ინფორმატიკისა და კლინიკური ეპიდემიოლოგიის დეპარტამენტის პროფესორის, უილიამ ჰერშის აზრით, ის შეიძლება გამოყენებულ იქნას დავალების სწრაფად შესასრულებლად, თუმცა ხელოვნური ინტელექტი ვერასოდეს შეცვლის ადამიანს. ChatGPT ვერ იღებს გადაწყვეტილებას და ვერ მოქმედებს როგორც ექიმი, იურისტი, ბიზნესმენი, რადგან პროფესიული ეთიკა და გადაწყვეტილებებზე პასუხისმგებლობა არის ნებისმიერ სფეროში პროფესიული საქმიანობის მნიშვნელოვანი განმსაზღვრელი.

თუმცა, ხელოვნური ინტელექტი სასარგებლოა ინფორმაციის მოსაძიებლად. პროფესორ უილიამ ჰერშის აზრით, IR (ინფორმაციის მოძიების) სისტემა ეფექტურია ამ მიზნით. რა თქმა უნდა, ChatGPT განვითარდება და საზოგადოება ისწავლის მის გამოყენებას დანიშნულებისამებრ, თუმცა მედიცინა ადამიანების გარეშე წარმოუდგენელია. ეს არის პროფესია, სადაც ცოდნასა და კომპეტენციასთან ერთად მნიშვნელოვანია ადამიანობა, ემპათია და სხვა თვისებები, რომლებიც მხოლოდ ადამიანებისთვის არის დამახასიათებელი.