გაღიმებული სიკვდილი - მომაკვდინებელი დაავადება, რომელიც სხეულის სხვადასხვა კუნთის მტკივნეული შეკუმშვით ხასიათდება; პაციენტის სახის მიმიკური კუნთების ხანგრძლივი კრუნჩხვები „ირონიულ ღიმილად“ აღიქმებოდა. კრუნჩხვითი შეტევისთვის დამახასიათებელი პოზა, ოპისტოტონუსი, ქირურგ ჩარლზ ბელის ნახატზეა (1809 წელი) გამოსახული.

დაავადების გამომწვევია ბაქტერია, Clostridium tetani. ის ორგანიზმში ჭრილობის მიწით დაბინძურებისას ხვდება. ბაქტერიის სახლწოდებიდან გამომდინარე დაავადებას ტეტანუსი უწოდეს. ის ომებისა და სტიქიური უბედურებების თანმდევი იყო, თუმცა დღეს ტეტანუსის პრევენცია აცრით არის შესაძლებელი.

ადამიანს მუდამ აინტერესებდა სხეულის აგებულება და ცდილობდა მის შესწავლას ცოცხალ და გარდაცვლილ სხეულებზე დაკვირვების გზით. დაგროვილ ცოდნას ნახატები, ქანდაკებები და ხელოვნების სხვა ნიმუშები ასახავს.

დასაწყისში ცოდნა უმეტესწილად გამოყენებითი იყო. გამოქვაბულის კედელზე შესრულებული მამონტის გამოსახულება გამოკვეთილი გულით - სავარაუდოდ, ამ ნახატით მონადირეებს მამონტზე ნადირობისას შუბის მოხვედრის ადგილს მიუთითებდნენ.

შემდგომი ანატომიური ნახატები სამეცნიეროსთან შედარებით უფრო ხელოვნების თვალსაზრისით იძენს მნიშვნელობას. ამის მაგალითია ემბრიონის თვეების მიხედვით (10 თვე) განვითარების სტადიების (მარცხნიდან მარჯვნივ) ამსახველი იაპონური ხეზე შესრულებული ნახატი. ქალებს ყოველ თვეში სხვადასხვა ყვავილი უჭირავს, რაც იაპონიაში ორსულობის ამ ვადის სიმბოლოდ ითვლება.

უჯრედის აღმოჩენა მიკროსკოპის გარეშე შეუძლებელი იქნებოდა.
ინგლისელმა მეცნიერმა რობერტ ჰუკმა (1635-1703) არსებული, მარტივი დიზაინის მქონე მიკროსკოპი გააუმჯობესა და 1665 წელს გამოაქვეყნა წიგნი „მიკროგრაფია“, რომელშიც ჩანახატების სახით სხვადასხვა სტრუქტურების უმცირესი ნაწილები წარმოადგინა. ჰუკმა მიკროსკოპის ქვეშ დათვალიერებული მწერებისა და მცენარეების ჩანახატებიც შეასრულა. საცობის სტრუქტურის დათვალიერებისას მან ოთხკუთხა ფორმის, ერთმანეთთან ძალიან ახლოს განლაგებული სტრუქტურები აღწერა. ამ სტრუქტურებს ჰუკმა მონასტერში ერთმანეთთან ახლოს განლაგებული ბერების სენაკების მსგავსების გამო „უჯრედები“ უწოდა. ამან საფუძველი ჩაუყარა ჰუკის უჯრედის თეორია, რომელიც 1839 წელს თეოდორ შვანმა განავითარა.

ახონდროპლაზია ძვლის ზრდის დარღვევით გამოწვეული დაავადებაა, რაც სხეულის პროპორციების დარღვევას (ნორმული ზომის თავი და ტანი, მაგრამ მოკლე კიდურები) განაპირობებს.
მსახიობმა პიტერ დინკლიჯმა მაყურებელი მეტყველი, ცისფერი თვალებით, იუმორის გრძნობით და შარმით მოხიბლა. ემის ჯილდოსა და ოქროს გლობუსის მფლობელს ადრეულ ასაკში დაუდგინდა ახონდროპლაზია.

3 წლის ანანოს 1 ტიპის შაქრიანი დიაბეტი დაუდასტურდა. 25 წლის წინ სისხლში გლუკოზის მუდმივი კონტროლისთვის მას ხშირად მოუწევდა თითის ჩხვლეტა, რაც ტკივილთან და დისკომფორტთან არის დაკავშირებული. დღეისათვის ფართოდ გამოიყენება გლუკოზის უწყვეტი მონიტორინგის შესაძლებლობა, რომელის მოქმედების პრინციპი სენსორიდან სისხლში გლუკოზის რაოდენობის შესახებ მონიტორ-მოწყობილობაზე მონაცემების უსადენოდ გადაცემას ეფუძნება. მიდგომა გამორიცხავს ჩხვლეტას და ტკივილს, რაც მნიშვნელოვანია დიაბეტით დაავადებული პაციენტებისთვის. ის დამტკიცებულია აშშ-ს სურსათისა და წამლებისა სააგენტოს მიერ. თუმცა მონაცემების უსადენოდ გადაცემა დიაბეტის შემთხვევაში და ასევე უსადენო კომუნიკაციის სხვა ფორმები (მაგალითად, Bluetooth ტექნოლოგია, Wi-Fi) მსახიობ ჰედი ლამარის (09.11.1914-19.01.2000) გამოგონების - სიხშირის აჩქარების განფენილობის სპექტრის იდეის, განვითარების შედეგია.

1952 წელს როზალინდ ფრანკლინმა დნმ-ის პირველი ფოტოსურათი გადაიღო, რომელიც ჯეიმს ვოტსონმა და ფრენსის კრიკმა თავის კვლევაში ნებართვის გარეშე გამოიყენეს. როზალინდას მონაცემებზე დაყრდნობით მათ შეიმუშავეს დნმ-ის სტრუქტურის - ორმაგჯაჭვიანი სპირალის, მოდელი. ვოტსონის და კრიკის ნაშრომში ფრანკლინი გაკვრით, სქოლიოში, იყო ნახსენები. 1962 წელს მეცნიერებს ნობელის პრემია გადაეცათ, თუმცა როზალინდ ფრანკლინი ამ შემთხვევაშიც არავის უხსენებია.

პეტრე შოთაძის სახელობის თბილისის სამედიცინო აკადემიის პროექტი საბავშვო უნივერსიტეტი "მედიცინა და ხელოვნება" განკუთვნილი იყო საშუალო სკოლის დამამთავრებელი კლასების (X, XI, XII) მოსწავლეებისათვის და გულისხმობდა მათთვის მედიცინისა და ხელოვნების შესახებ ინფორმაციის მიწოდებას სახალისო, თვალსაჩინო და ინტეგრაციული ფორმით.

კორელაცია მედიცინასა და ხელოვნებას შორის საუკუნეების განმავლობაში ყალიბდებოდა, ექიმები ხშირად აკეთებდნენ ჩანახატებს ადამიანის სხეულის შესწავლისას; ყველას ახსოვს ლეონარდო და ვინჩის ჩანახატები, გარდა ამისა, ზოგიერთი ხელოვანის წარმატება სწორედ, რომ მისი ანატომიური თავისებურებებით იყო განპირობებული: ვიოლინოს ვირტუოზს, ნიკოლო პაგანინის, სახსრების უჩვეულო ელასტიურობა ახასიათებდა; მსახიობ ელისაბედ ტეილორს წამწამები ორ რიგად ეზრდებოდა, რაც მის მზერას განსაკუთრებულ სიღრმეს ანიჭებდა, და ა.შ.

პროექტის ფარგლებში მსმენელებს ჩაუტარდათ ლექცია-სემინარები და ასევე ჰქონდათ შესაძლებლობა საკუთარი ხელით შეასრულებინათ მარტივი ექსპერიმენტები თსა-ს ლაბორატორიაში.
2020 წლის 28 ნოემბერს პროექტის საბავშვო უნივერსიტეტი "მედიცინა და ხელოვნება" ფარგლებში ჩატარდა კონფერენცია , რომელზეც პროექტის მონაწილეებმა მედიცინის სხვადასხვა საკითხისა და ხელოვნების ინტეგრაციის ამსახველი პრეზენტაციები წარმოადგინეს. პეტრე შოთაძის სახელობის თბილისის სამედიცინო აკადემიის პროექტი "მედიცინა და ხელოვნება" დაფინანსებულია შოთა რუსთაველის საქართველოს ეროვნული სამეცნიერო ფონდის მიერ 2019 წლის მეცნიერების პოპულარიზაციისათვის მიზნობრივი საგრანტო კონკურსის ფარგლებში.
პროექტში მონაწილეობდა 27 მსმენელი, რომელთაგან 15 წარმოადგინა პრეზენტაციები კონფერენციაზე. აღსანიშნავია, რომ საბავშვო უნივერსიტეტის ერთ-ერთი მსმენელი დღეს აკადემიის სტუდენტია.

ჩვენ სხვადასხვა მიკროორგანიზმთან თანაარსებობა გვიწევს. ბევრი მათგანი ჩვენს სხეულზე ცხოვრობს, ზოგიც - სხეულის შიგნით. ამ მიკროორგანიზმთა უმრავლესობა უვნებელია და მათი არსებობა ჯანმრთელობის შენარჩუნებისათვის არის მნიშვნელოვანი. თუმცა არიან ისეთებიც, რომლებიც შესაბამის პირობებში ინფექციური დაავადებების განვითარებას იწვევს. ერთ-ერთი ასეთი მიკროორგანიზმია მიკობაქტერია, რომელიც ტუბერკულოზის გამომწვევია. აღნიშნული ინფექციური დაავადება ყველაზე ხშირად აზიანებს ფილტვებს, მეოცე საუკუნემდე ის პრაქტიკულად განუკურნებელ დაავადებად ითვლებოდა. ტუბერკულოზმა ბევრი ხელოვანის სიცოცხლე იმსხვერპლა. ერთ-ერთი ტრაგიკული მაგალითია მხატვარი ექსპრესიონისტი ამადეო მოდილიანი. ის ტუბერკულოზური მენინგიტით გარდაიცვალა 1920 წლის 24 იანვარს. მისმა 8 თვის ფეხმძიმე მეუღლემ ჟანამ მეორე დღეს დაასრულა სიცოცხლე თვითმკვლელობით.

გლობალური გავრცელება (ბერძნულად pan - ყველა, demos -მოსახლეობა) სახელწოდებით არის ცნობილი. ისტორიას არაერთი პანდემია ახსოვს, მაგალითად: შავი ჭირი, ქოლერა, კეთრი, ყვავილი, მალარია, ესპანური გრიპი, და სხვა. პანდემიებმა არა მხოლოდ ასეულობით ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა, არამედ დაღი დაასვა საზოგადოების, ეკონომიკური და სოციალური სფეროების განვითარებას და, რა თქმა უნდა, ასახვა ჰპოვა ხელოვნებაში. ამ მხრივ განსაკუთრებით გამორჩეულია შავი ჭირის (Black Death) თემა (გილ ლი მიუსის მიანიატურის ფრაგმენტი - შავი ჭირის მსხვერპლთა დაკრძალვა ტურნაში, 1347-1352; ნიკოლას პოსინი - შავი ჭირი აშდოდში, 1630-1631).

პანდემიის გამოძახილია უცნაური ჩაცმულობის - ნიღაბი, სათვალე, სპეციალური მოსასხამი და ჯოხი დისტანციისთვის, ამსახველი გრავიურა (პოლ ფიურსტი - ექიმი შნაბელ ფონ რომი, 1656). სავარაუდოდ, ამ ჩაცმულობას ექიმები შავი ჭირით დაავადებულთან ვიზიტისას იყენებდნენ.

ჭარბწონიანობა და სიმსუქნე სამწუხაროდ XXI საუკუნის ერთ ერთ ყველაზე ხშირ პათოლოგიად იქცა, რაც გამოწვეულია არასწორი კვებითი რეჟიმითა და მჯდომარე ცხოვრების წესით. ჭარბი წონა ორგანიზმში ცხიმოვანი ქსოვილის რაოდენობის მომატებას ნიშნავს.

ადრეული ხანის სკულპტურებში ჩანს ქალის სხეულის მრგვალი ფორმები, განსაკუთრებით საჯდომის, მუცლის და ბარძაყების მიდამოში (სურათები - Venus of Willendorf, 30000–22000 ჩვენს წელთაღრიცხვამდე; Venus of Lespugue, 34000–29000 ჩვენს წელთაღრიცხვამდე; Venus of Laussel - 25000–20000 ჩვენს წელთაღრიცხვამდე)

ჭარბწონიანობა განსაკუთრებით კარგად არის ასახული რუბენსის ტილოებში (ნახატები - ჰელენა ფოურმენი საქორწილო კაბაში, 1630-1631; ქალია პორტრეტი, 1626-1627). „რენესანსული სიმსუქნე“ საზოგადოების ‘’ელიტურ’’ ფენაში იყო გავრცელებული და სიმდიდრის ნიშნად აღიქმებოდა. აქვე წარმოგიდგენილია ცხიმოვანი ქსოვილის მიკროსკოპული სურათები.

მიკროორგანიზმები იყო და არის ავადობისა და სიკვდილობის გამომწვევი ერთ-ერთი ძირითადი მიზეზი დედამიწაზე. ბაქტერიები, სოკოები, ვირუსები, პარაზიტები სხვადასხვა დაავადების არსებობაზე არიან პასუხისმგებელნი. თუმცა მათი ვიზუალიზაციის და ამოცნობის თითოეული მცდელობა საოცრად ლამაზ, იდუმალებით მოცულ ფერად სამყაროს წარმოგვიდგენს. მიკრობიოლოგიურ ლაბორატორიაში საკვებ ნიადაგებზე დათესილი სხვადასხვა ბაქტერიები საოცარ ფერთა გამას ქმნიან, რაც შთაგონების წყაროდ იქცა ხელოვნებით გატაცებული ბევრი მკვლევარისთვის.

პეტრის ფინჯანი - ტილო, საინოკულაციო მარყუჟი - ფუნჯი , ხოლო ბაქტერიული კულტურა - ფერთა გამა. ასე იქმნება - მიკრობული ხელოვნება ე.წ. „Microbial art“. ამ „ფერწერული ტექნიკის“ ფუძემდებელია ცნობილი შოტლანდიელი მეცნიერი, პირველი ანტიბიოტიკის (პენიცილინის) აღმომჩენი ალექსანდრ ფლემინგი. მის მიერ პეტრის ფინჯანზე ბაქტერიული კოლონიებით გამოსახულმა ბალერინებმა და ჯარისკაცებმა საფუძველი ჩაუყარა ხელოვნებისა და მიკრობიოლოგიის ინტეგრაციას. აღსანიშნავია, რომ ამერიკის მიკრობიოლოგთა ასოციაციია ყოველწლიურად აწყობს კონკურსს მიკრობული ხელოვნების საუკეთესო ნაშრომის გამოსავლენად.

აქვე წარმოგიდგენთ პეტრე შოთაძის სახელობის თბილისის სამედიცინო აკადემიის მიკრობიოლოგიურ ლაბორატორიაში შექმნილ მიკრობული ხელოვნების ექსპონატს - ბუს, რომელიც თსა-ს სიმბოლოა.

ნეირომეცნიერება და ხელოვნება საუკუნეების განმავლობაში ერწყმის ერთმანეთს. ქირურგები და მეცნიერები, რომლებიც იკვლევდნენ თავის ქალას, მაგალითად სანტიაგო რამონ-ი-კახალი, ხატავდნენ იმას, რაც დაინახეს. ამ ჩანახატებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ორგანოთა ფუნქციონირების საიდუმლოებათა ამოხსნაში. ტვინის კვლევის მეთოდების განვითარებამ ჩვენი ცოდნის გამდიდრება განაპირობა.

ბრიტანელმა ნეირობიოლოგმა კრისტოფ ტაილერმა დეტალურად შეისწავლა ლეონარდო და ვინჩის ექვსი ნახატი და მივიდა დასკვნამდე, რომ “საიდუმლო სერობისა” და “ჯოკონდას” ცნობილ ავტორს ექსოტროპია ახასიათებდა. ეს არის ერთ-ერთი თვალის მეტი ამობურცულობით განპირობებული სიელმე. მეცნიერის აზრით, ექსოტროპია მხატვრის ფერწერულ სიზუსტეს განაპირობებდა. ცნობილია, რომ ამ დაავადების მქონე ადამიანებს, სტერეოსკოპიული აღქმის პრობლემები აქვთ და უფრო კარგად აღიქვამენ ბრტყელ და მოცულობით გამოსახულებებს შორის არსებულ განსხვავებას.

მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფიის მეთოდის გამოყენებით სილამაზის აღქმაზე პასუხისმგებელი ტვინის უბნის აქტივობაზე დაკვირვებისას აღმოჩნდა, რომ აღნიშნული უბანი მაშინ აქტიურდება, როდესაც ჩვენ მუსიკის მოსმენით ან ნახატის ყურებით ვღებულობთ სიამოვნებას. ნეირომეცნიერთა აზრით, ლამაზ ფორმულებზე ტვინი ისევე რეაგირებს, როგორც ხელოვნებაზე. მაგალითად, რეაქცია ეილერის განტოლებაზე ჰამლეტის ცნობილი მონოლოგის აღქმის იდენტურია.

ცილა ორგანული ნივთიერებაა, რომელიც ორგანიზმის სხვადასხვა ფუნქციის განხორციელებას უზრუნველყოფს. თითოეული ცილა 20 ამინომჟავის უნიკალურ კომბინაციას წარმოადგენს. მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის მკვლევარებმა ივარაუდეს, რომ თითოეულ ამინომჟავას საკუთარი, უნიკალური მელოდია ახასიათებს და შეიმუშავეს „სონიფიკაციის“ ტექნოლოგია. შესაბამისად, ამინომჟავების თანმიმდევრობა არა მხოლოდ ცილის პირველად სტრუქტურას, არამედ მის მელოდიასაც განსაზღვრავს. სონიფიკაციის ტექნოლოგიის გამოყენებით შესაძლებელი გახდა ახალი კორონავირუსის ერთ-ერთი ცილის მელოდიის აღწარმოება -